Fondacioni "Friedrich Ebert"
Zyra e Tiranes
Rruga: "Abdi Toptani"
Torre Drin, Kati i 8-te
Kutia Postare 1418
Tirana, ALBANIA
Tel.: +355 (4) 22 55 - 539
Tel.+ Fax: +355 (4) 22 50 - 986
e-mail: festiran@fes.org.al

http://www.fes.org.al

Gjermani:
http://www.fes.de

Ulja graduale e informalitetit dhe korrupsionit do të ndihmojë në zbatimin e drejtësisë sociale në shpërndarjen e të ardhurave

Hiqmete DAJA

Në çdo vend të botës, në çfarëdo sistemesh shoqërore që të ekzistojnë, janë ligjet, të cilat rregullojnë funksionimin e shtetit dhe jetesën e shtetasve. Ligji mbron jetën e njerëzve, lirinë e tyre, sanksionon të drejta dhe detyra, jep mundësi për t’u shprehur, ndaj del detyrë e çdo shtetasi të njohë të drejtat që i jep ligji dhe të dijë t’i mbrojë ato. Në këtë kontekst do të theksoj një të drejtë madhore të çdo shtetasi shqiptar sanksionuar në Ligjin themelor të shtetit ton[ në Kushtetutën e Shqipërisë dhe kjo është e drejta e Punës.

Cfarë nënkuptohet me të drejtën e Punës?

Në nenin 49 Të Kushtetutës së Shqipërisë shprehimisht thuhet: Sejcili ka të drejtë të fitojë mjetet e jetesës së tij me punë të ligjshme që e ka zgjedhur ose pranuar vetë....Të punësuarit kanë të drejtën e mbrojtjes shoqërore të punës dhe më pas në nenin 50 : Të punësuarit kanë të drejtë të bashkohen lirisht në organizata sindikale për mbrojtjen e interesave të tyre të punës. Natyrisht këtë të drejtë çdo punonjës e përmbush në forma të ndryshme: si punësimi në punë shtetërore apo në punë private, formë kjo tashmë më e përhapura në vendin tonë pas vitit 1991, kur ekonomia shqiptare e centralizuar shkoi drejt ekonomisë së tregut të lirë. Kjo periudhë tranzitore njihet tashmë si një periudhë tejet e vështirë për shqiptarët dhe krahasuar edhe me vendet ish socialiste të Europës Lindore, më e egra dhe me strategjira absurde .

Teoria e “terapisë se shok-ut”, që u aplikua tek ne, ishte një terapi që jo vetëm nuk u përdor për ta kaluar pa dhimbje këtë shndërrim, por solli një korrupsion galopant dhe një grabitje pa skrupuj, të pronës shtetërore, solli një proces privatizimi pa kriter, që polli probleme të mëdha sociale. Kjo valë përfshiu mbylljen edhe të shumë ndërmarrjeve që mund të konkurronin në ekonominë e tregut duke ruajtur apo më mirë shpëtuar një numër punonjësish nga flakja në rrugë dhe ruajtjen e një drejtimi të industrisë që mund të merrte zhvillim e të stimulohej nga shteti. Fakti që privatizimi në Shqipëri u bë pa një ligj të mirëfilltë dhe në kuadrin e një mungese totale të përvojës e gjeti punëtorinë shqiptare dhe sindikatat e sapokrijuara në një befasi të plotë dhe të papërgatitura në manaxhimin e një situate konfliktuale me probleme të ngjeshura sociale dhe me një korrupsion galopant.

Kjo situatë e vështirë pati edhe pasojat e saj pasi shtoi në përmasa të mëdha papunësinë, emigracionin dhe varfërinë; faktorë këta deçizivë për stimulimin e veprimtarisë informale dhe korrupsionit në vendin tonë. Shteti i ri, ende i brishtë me një legjislacion të munguar çalonte si mos më keq, partnerët socialë që duhet të bënin oponencën ishin të dobët, të paformuar dhe pa kulturën e nevojshme dhe pikërisht këto janë kushtet që favorizojnë rritjen dhe i japin fuqi punës informale dhe korrupsionit.

Sindikatat dhe sindikalistët shqiptarë në atë periudhë vetëm e kishin dëgjuar si term punën e zezë. Edhe ndonjë i shkolluar atë e njihte si një fenomen të kapitalizmit për të treguar kalbëzimin e tij, cituar kështu në filozofinë marksiste ndaj përvoja për t’u mbrojtur ndaj këtij fenomeni ishte shumë e pakët.

Në këtë periudhë nuk bëhej fjalë për partnerë socialë për dialog të partnerëve për këto fenomene, sindikatat ishin në barrikadat e mbrojtjes së punëtorëve nga asistenca masive, ndonëse për të qenë realistë sindikatat e kishin pranuar reformën duke e kuptuar domosdoshmërinë e ekonomisë së tregut.

Tashmë kanë kaluar shumë vite dhe për fatin tonë të mirë drejtuesit sindikalistë janë trajnuar dhe kanë fituar njohuri të mjaftueshme për të luftuar e për t’u mbrojtur ndaj shumë fenomeneve që ndeshen në shtetet kapitaliste, ku ne jemi drejtuar dhe po kështu edhe në hartimin e strategjive për të luftuar në uljen e punës informale dhe korrupsionit, si fenomene bashkëudhëtare të kapitalizmit. Nuk mund të mendohet eliminimi i plote i punës informale apo korrupsionit, ndaj në këtë temë kemi përdorur termin ulje graduale.

Pasojat e punës informale janë në planin ekonomik, fiskal dhe social. Këto mbartin defiçite në buxhetin e Shtetit, në atë të sigurimeve shoqërore, si dhe në evazionin fiskal në lidhje me tatimin mbi të ardhurat., Këto pasoja krijojnë një shtresë popullsie të pambrojtur sociale. Në vendin tonë puna informale apo e zezë ndeshet, kryesisht në aktivitetin privat e sidomos në atë të mesëm e të vogël, ndeshet në ndërtim, veprimtari e cila ka marrë një zhvillim të madh kohët e fundit në Shqipëri me premisa të kultivimit të punës së zezë, ndeshet në sektorin e shërbimeve, transportit, tregëtisë, peshkimit etj. Aktivitetet private të vogla e të mesme shpesh herë edhe familjare në një përqindje të konsiderueshme janë në punë informale, të padeklaruara, të pa licensuara që vetëm marrin fitimin për vete dhe derdhin pak ose nuk derdhin asgjë në buxhetin e Shtetit.

Në këto aktivitete, Sindikata është shumë pak e pranishme për të mos thënë fare, pasi edhe numri i njerëzve qofshin këta të deklaruar apo të padeklaruar është shumë i vogël. Kur flitet më pas për biznes familjar këtu është e prekshme puna informale edhe e thënë shqip burri shfrytëzon gruan, babai fëmijën, vëllai motrën dhe kjo kategori të punësuarish jo vetëm nuk ankohet, por ndonjëherë përkëdhelet në sedër me fjalën bashkëpronar kur merr pagë minimale ose nuk paguhet fare dhe kur nuk bëhet fjalë për pagesa të sigurimeve shëndetësore ose shoqërore.

Sikurse theksova më sipër në Shqipëri ky fenomen, pra i punës së zezë, ndeshet në sektorin e ndërtimit, ku sipas të dhënave të viteve të fundit nga kontrollet e ushtruara nga Inspektorati i Punës në 1669 subjekte kanë rezultuar 159 ose 9.5% subjekte të pa liçensuara dhe në aktivitet prodhimi materjalesh ndërtimi 17.5% subjekte të paregjistruara. Nga ky kontroll u evidentuan 3798 punonjës ilegalë ose 22.4% e numrit të përgjithshëm të punonjësve. Nga shifrat që përmënda del një pasqyrë e qartë dhe kjo jo në të gjitha aktivitetet ndërtimore, por vetëm në 1669 subjekte të tyre në shkallë vendi.

Duke u nisur nga fakti se niveli i ekonomisë informale në vendin tonë përbën 35% të prodhimit të brendshëm bruto del qartë kërcënimi real i stabilitetit ekonomik dhe pasojat e rënda që mbart ky kërcënim kryesisht në drejtësinë sociale.
Sigurisht, në kushtet e ekonomisë së tregut nuk mund të pretendohet për barazi sociale por për drejtësi sociale është e drejtë ligjitime e cilitdo që kontribuon me punën e tij në sektorë të ndryshëm të ekonomisë qoftë ky kontribut në ekonominë formale apo jo formale.Eshtë mëse normale që të ardhurat që sigurohen të jenë të ligjshme dhe jo të sigurohen nga informaliteti, i cili sjell një polarizim të skajshëm të ekonomisë që ka çuar në uljen e ndjeshme të nivelit të jetesës,të rritjes së papunësisë,duke goditur në mënyrë të padrejtë biznesin e ndershëm.

Polarizimi i të ardhurave në vendin tonë është më i madh se në të gjithë vëndet e Europës Lindore,kjo argumentohet me faktin se 20% e popullsisë më të varfër zotëron vetëm 5% të të ardhurave, ndërsa 10% e popullsisë së pasur zotëron 30% të të ardhurave të përgjithshme,pra për fryme 12 herë më të larta në krahasim me popullsinë e varfër.

Sindikata duhet të njohë mirë lidhjen midis korrupsionit dhe polarizimit të shoqërisë përsa u përket të ardhurave pasi vetëm kështu ajo do të jetë në gjendje të ndërtojë strategjitë e saj në bashkëpunim me partnerët e tjerë socialë për uljen graduale të informalitetit si shkak kryesor i polarizimit të shoqërisë dhe ruajtjen e drejtësisë sociale.

Sindikata duhet të vlerësojë si shumë të rëndësishme shkaqet juridike. Ajo përballet me një legjislacion konfuz që shpesh herë është një përkthim i legjislacionit perëndimor që nuk gjen implementin në Shqipëri, po kështu moszbatimi i dispozitave ligjore, korrupsion i organeve të drejtësisë, mosrespektimi i organeve ekzekutive janë probleme me të cilat sindikata jo vetëm ndeshet, por me kulturën e kufizuar juridike, për të mos thënë shpesh nivel i ulët i njohurive ligjore ajo nuk është në gjendje të luftojë me struktura e saj informalitetin dhe korrupsionin në ekonominë tonë.

Instituti i Punës së BSPSH e ka paraqitur stimulimin që ky fenomen, pra mungesa e njohjes së shkaqeve juridike i bën korrupsionit, si një shigjetë që vjen duke u rritur, kur tregon korrupsionin dhe duke u ulur, kur tregon nivelin e njohurive dhe zbatimin e legjislacionit, tregues ky që duhet t’i shërbejë sindikatës si mjet në përpjektet e saj për uljen graduale të informalitetit.

Një terren i favorshem për të luftuar informalitetin dhe korrupsionin që sjell ai, është një vënd me stabilitet politik. Dihet tashmë që stabiliteti politik i munguar favorizon informalitetin në të kundërtën kur stabiliteti politik është normal, rendi është i fortë dhe kështu disfavorizohet informaliteti.Një fjalë e urtë e popullit thotë: Ujku mjergull don, natyrisht edhe shkelësit e ligjit kërkojnë destabilitet dhe anarshi. Sindikata ka një rol të rëndësishëm në stabilitetin politik dhe në kërkesat për një zhvillim ekonomik të qëndrueshëm, ajo duhet të jetë këmbëngulëse në zgjidhjen e kërkesave të saj sociale, mos lejimin e një polarizimi të skajshëm të shoqërisë, në kërkesat për rritjen e punësimit, dhe si rrjedhojë të rritjes së të ardhurave, në kërkimin e zbatimit të legjislacionit bashkëkohor. Ajo duhet të luftojë me konceptin se sindikatës nuk i duhen shifrat pasi informalitetin e favorizon, gjithashtu, mungesa e të dhënave të sakta statistikore.

Një informacion jo real për këtë problem i dhënë nga organet shtetërore zbeh luftën kundër së keqes çorienton kontrollin dhe minimizon dëmet që sjell puna informale. Ndaj sindikata në shumë raste duhet të bëjë studime edhe vetë, të lidhet me organizma studimore për të mbledhur të dhëna statistikore të sakta mbi bazën e të cilave të ndërtojë punën e saj për të luftuar ekonominë informale.

Shifrat e papunësisë zakonisht raportohen me numrin e të regjistruarve si punëkërkues, por dihet se një numër i vogël i të papunëve regjistrohen në zyrat e punës, kryesisht ata që marrin pagesë papunësie, pasi të papunët nuk presin ndonjë zgjidhje nga zyrat e punës. Mospasja e statistikave të sakta për këtë qëllim është një pengesë në hartimin e strategjive nga sindikatat për uljen e papunësisë, si dhe për uljen graduale të punës informale.

Po të shohësh raportimet në vite të papunësisë së regjistruar nga institucionet shtetërore ato shkojnë në 14% të forcave të punës, kur realiteti është shumë më i thellë, vetëm papunësia demografike kap shifrën 40%, domethënë 26% janë të papunë të paregjistruar tregues ky shumë shqetësues, pasi i shtohet edhe papunësisë së mbartur të qytetit, ku ka patur dyndje demografike, që siç dihet është edhe kjo një arsye që rrit informalitetin, pasi popullsia e zonave informale duke parë mungesën e një perspektive totale dyndet në qytetet e mëdha duke krijuar kështu një kontigjent të lirë të krahut të punës i gatshëm për tregun informal.

Ushtria e të papunëve shpesh herë e pakualifikuar për punën që do të bëjë, është e nënshtruar me të drejta sociale të shkelura, pa pretendime, pa perspektiva por është rezervë kapitali të shtuar të pronarëve të ndërmarrjeve thuajse të paliçensuara apo të liçensuara për një numër të vogël punëtorësh formalë, që edhe këto diskriminohen në forma të ndryshme, si: paga të ulta, sigurime minimale etj.

Këta punëtorë, në shumicën e rasteve, bëjnë punë informale dhe nuk janë anëtarë të sindikatës, por janë punëmarrës të diskriminuar që varfërohen çdo ditë duke pasuruar padrejtësisht një shtresë tjetër, e cila është shkelëse e ligjit që i shmanget detyrimeve si ndaj këtyre individëve që janë të shumtë në numër në vendin tonë, ashtu edhe ndaj shtetit.

Më ka bërë përshtypje thënia e një dijetari të madh, i cili i përcaktonte tatimet si gjiri i nënës që ushqen qeverinë por, qeveria shqiptare mbase më shumë sesa qeveritë e tjera edhe të Europës Lindore, është e privuar nga pagesa e tatimeve dhe taksave nga bizneset me punë informale, gjë që ka sjellë krahas shkaqeve të tjera dobësimin e ekonomisë, uljen e të ardhurave për frymë të popullsisë.

Fenomen tjetër negativ, që ul në sasi të konsiderueshme taksat dhe tatimet, është edhe raportimi i bilanceve fiktive, ku 50% e subjekteve e paraqesin fitimin të zvogëluar duke paguar taksa e tatime të ulta. Po kështu paguhen sigurime për paga minimale dhe për punën e zezë natyrisht nuk paguhen sigurime fare. Pasojë e këtyre veprimeve është treguesi i pensioneve në Shqipëri i cili krahasuar me vendet e tjera është shumë i ulët, është dëmtimi i buxhetit të sigurimeve shoqërore e shëndetësore, që sjell pasoja të rënda dhe shkelje të të drejtave sociale të kësaj kategorie punonjësish. Siç shihen pasojat negative shtet – individ, të punës informale janë të ndjeshme dhe pikërisht këtu duhet të evidentohet puna e sindikatës.
Pa u zgjatur në shpjegimin e fenomenit informalitet studimi i të cilit tashmë është bërë dhe materiale të bollshme janë botuar, do të rendis shkurtimisht pasojat negative të cilat u mundova t’i paraqis gjatë këtij materiali për t’u ndalur më pas në efektivitetin e punës së partnerëve socialë në luftën ndaj këtij fenomeni korruptiv, për uljen graduale të tij, dhe për fitimin e një drejtësie sociale në shpërndarjen e të ardhurave. Pra, pasojat negative mund t’i ndajmë në ato për shtetin dhe shoqërinë dhe në ato për individin pa mohuar dhe lidhjen organike që ekziston midis tyre.

Për shtetin:

1. Pagesa e ulët, ose pagesë zero e taksave dhe tatimeve, dëmtim i buxhetit të Shtetit.
2. Pagesa e ulët, ose zero e sigurimeve shoqërore e shëndetësore, dëmtim i buxhetit të sigurimeve shoqërore e shëndetësore.
3. Rritje e korrupsionit, në punës shtetërorë të korruptuar.
4. Sistem ekonomik i korruptuar.
5. Rritje e varfërisë.

Për individin:

1. Shfrytëzimi i krahut të lirë të punës, pra punë e papaguar.
2. Polarizimi i të ardhurave dhe krijimi i shtresave me diferenca shumë të mëdha në të ardhura.
3. Rritje e varfërisë.
4. Mossigurim i jetës, punëtorë të zbuluar ndaj aksidenteve në punë dhe mospagesa të paaftësisë së përkohshme.
5. Mossigurimi i pensioneve të pleqërisë dhe pensione shumë të ulta.

Mund të rendisësh shumë shifra e fakte ilustrative, por tashmë këto fakte kanë qënë objekte studimore, në takime e seminare të partnerëve socialë. Unë desha të theksoja problemin shumë të rëndësishëm të hartimit të strategjive nga ana e sindikatës, punëdhënsve dhe shtetit, pra nëpërmjet marrëdhënieve të tripartitizmit vetëm nëpërmjet të një dialogu social në pozita të barabarta, efektiv dhe konstruktiv, mund të vihen piketat për frenimin e fenomenit të punës informale e korruptive.

Së pari, mendoj se duke i vlerësuar partnerët socialë, si organizma të rëndësishëm dhe joformalë, duhet punuar nga ana e tyre me këmbëngulje dhe në bashkëpunim të plotë për evidentimin e punës së zezë, pra ekonomisë informale. Kjo realizohet duke luajtur secili partner rolin e tij, kështu sindikata investigon për të marrë të dhëna nga antarësia e saj dhe kontribuon në këtë evidentim, punëdhënsit nga të dhënat e konkurencës së pa ndershme, dhe shteti nëpërmjet vënies në efiçensë të Inspektoratit të Punës, Shërbimit Kombëtar të Punësimit si dhe Institutit të Sigurimeve Shoqërore. Pas evidentimit, qoftë ky edhe jo ekselent, por sidoqoftë i vazhdueshëm dhe i pandërprerë, do të këmbëngulim për regjistrimin e subjekteve dhe faktikisht një punë e tillë është nisur dhe ka rezultate, por kjo duhet të jetë e vazhdueshme jo me fushata, e programuar, sepse bërja e saj me fushata në vend që të sjellë efekte pozitive bëhet shumë e dëmshme. Sindikata, si një partnere efikase, duhet të japë ndihmesën e saj jo vetëm për përfitimet sociale të shtresës që përfaqëson, benifitet që do të përfitojë kjo shtresë, pra punëmarrësit, por ajo duhet të ndërgjegjësohet për forcimin e tregut formal, sepse vetëm kështu mund të mendohen përfitime të të drejtave sociale në ndarjen e të ardhurave, gjithashtu nëpërmjet kësaj lufte sindikata realizon edhe një nga misionet më të rëndësishme të saj, rekrutimin e këtij kontigjenti punëmarrësish në antarësinë e saj, pasi një nga faktorët që stimulojnë punën informale është mungesa e organizimit sindikalist në këtë sektor, që është një faktor i mirfilltë për të realizuar misionin e sindikatës për një demokraci sociale në ndarjen e të ardhurave dhe jo të cunguar.

Së dyti, kontribut tjetër i partnerëve social duhet të jetë edhe në përcaktimin e drejtë të politikave të taksave, pa e kosideruar këtë problem vetëm të shtetit, si organ që mbledh taksa dhe bën politika, por në qendër të vëmendjes së punëdhënësit si faktor vendimtar i konkurencës së ndershme si dhe në objektivin e sindikatave si mbrojtëse e shtresës së punëmarrësve, plotësisht e pa mbrojtur nga legjistlacioni i punës, që taksohet nga të gjithë taksat e shtetit, dhe nuk përfiton asgjë nga këto taksa, ose merr përfitime fare të vogla.

Së treti, për t’i paraprirë zhvillimeve demografike të pastudiuara, spontane e të pakontrolluara në vendin tonë, ku sipas INSTAT-it mesatarisht janë çdo vit rreth 50 000 mijë forca të reja pune, është mirë që partnerët socialë, të hartojnë programe e projekte, ku në strategjitë e tyre të intensifikohet, lufta kundër tendencës së punëdhënësve ndaj punëmarrësve të ardhur për të shmangur tregun formal. Oferta e tyre mbështetur tek rritja demografike, i referohet rritjes së numrit të papunëve, pagave e pensioneve shumë të ulta, të ardhura për frymë shumë të ulta si rrjedhojë e polarizimit të të ardhurave, të ardhura familjare të ulta, pra mbështetja shumë e ultët e papunësisë nga shteti e kthyer kryesisht në fasadë për fushatat elektorale.

Trajtimi i këtij kontigjenti punëmarrësish është jasht të gjitha normave ligjore, ata punojnë me orë të zgjatura, kundrejt një page të vogël shpesh herë edhe nën minimumin jetik, dhe fitimi i tyre shkon në të ardhurat e biznesit informal, kjo është një shkelje e plotë e të drejtave sociale, objekt i një pune të detajuar të sindikatës, pasi sikurse e shpjeguam më sipër nga kjo shpërndarje jo reale e të ardhurave nuk vuan vetëm kjo shtresë e diskriminuar, por mbarë popullsia e vendit tonë edhe punëtorët formalë, anëtarë të sindikatës, si pasojë e një ekonomie të dobët të cilës krahas shumë faktorëve të tjerë të cilët nuk janë objekt i këtij diskutimi, i zë frymën informaliteti dhe korrupsioni.

Atëherë, kush duhet të jetë reagimi i shoqërisë ndaj kësaj padrejtësie sociale? A duhet partnerët socialë të jenë instrumenti lëvizës i ndryshimit të kësaj situate? Apo duhet të heshtin? A duhet vlerësuar kontraktimi midis partnerëve social, si element i rëndësishëm frenues, në zhvillimin galopant që pjell korrupsion dhe diskriminim në shpërndarjen e të ardhurave? A është drejtësi sociale të punosh, të mos shpërblehesh sa dhe si duhet për punën e bërë, dhe nga mos pagesa e detyrimeve të siguracionit, të jesh i ekspozuar ndaj aksidenteve në punë, të mos përfitosh asgjë, të mos gëzosh pension pas një pune të gjatë e të lodhshme, të mos përfitosh asgjë nga benefitet që të jep Kodi i Punës dhe legjistlacioni tjetër i punës, si ligji i sigurimeve shoqërore në Republikën e Shqipërisë etj? A është e drejtë, që pasi i ke dhënë kontribut shoqërisë me punën tënde të mos gëzosh sigurimin shëndetësor dhe ta shohësh veten të flakur tej spitaleve sepse për ty nga punëdhënësi nuk është paguar asgjë dhe nga shteti nuk është zgjidhur asgjë?

Këto janë një sërë pyetjesh që kërkojnë përgjigje, që kërkojnë zgjidhje nga partnerët socialë, dhe që venë para përgjegjësisë shtetin, që ai të mos prekë vetëm shtresat në nevojë, të konsolidojë institucionet që varen prej tij, dhe të jetë një partner efektiv në dialogun social, për të marë vendime dhe për të dhënë zgjidhjen e duhur për të drejta sociale të mohuara nga puna informale.

Perpjekjet e sindikatave për të organizuar sektorin privat, ku edhe dominon puna informale, i është kundërpërgjigjur një rebelim i punëdhënësve deri në akte dhune nga ana e tyre, duke bërë presione dhe largime nga puna të sindikalistëve, si dhe një indiferencë totale nga shteti, megjithëse kjo është një shkelje flagrante e të drejtave të punëmarrësve. Megjithatë sindikatat nuk duhet të heqin dorë nga strategjitë e rekrutimit të anëtarëve të rinj në këto biznese, pasi i vetmi mjet që do të çojë në uljen graduale të informalitetit, janë Kontratat Kolektive të Punës, dhe zbatimi i legjislacionit të Punës. Në këto kontrata duhet të spikasë një përgatitje serioze e sindikatave dhe këmbëngulje në zbatimin e reformave në ngushtimin e tregut informal të punës.

Ka ardhur koha që institucioni i tripartitizmit në Shqipëri, Këshilli Kombëtar i Punës, të jetë institucioni bazë që të flasë me gjuhën e partnerëve të propozojë reforma e programe për uljen e informalitetit, influenca e tij duhet të jetë deri në bazë, në prefekturë. E rëndësishme, gjithashtu, është që të ketë edhe fasilitete për aktivitetet informale në mënyrë që t’i krijohen lehtësira dhe të stimulohen për kalimin gradual në aktivitet formal.Edhe në këtë rast sindikatat duhet të japin ndihmesën e tyre duke i parashtruar qeverise propozime konkrete nëpërmjet Këshillit Kombëtar të Punës për projektligje në ndihmë të shndërrimit të ekonomisë informale në ekonomi formale. Në këtë rast rëndësi të veçantë ka edhe ndihma që i duhet dhënë bizneseve të reja dhe lehtësirat që i duhen krijuar atyre në mënyrë që ata ta fillojnë aktivitetin në kushte normale me punëtorë të deklaruar, me të gjitha kërkesat e ekonomisë formale.

Nga të gjitha sa përmenda, insistoj në atë që theksi duhet vënë në kufizimin e punës informale, kthimin e saj në limite të vogla, të lejuara, pasi sikundër u përpoqa të theksoj evitimi i saj është i pamundur, por ndërkohë edhe me pasoja. Ai krijon probleme sociale, u heq njerëzve edhe ato mjete të vogla jetese, të cilat shteti me këto politika fraxhile punësimi nuk është në gjendje t’ua japë. Për sindikatat, mbajtja e informalitetit në limitet e pranueshme lejon atë çka është shumë e rëndësishmë për ne mundësinë e vendosjes së drejtësisë sociale në shpërndarjen e të ardhurave. Për të arritur këtë, partnerët socialë dhe në veçanti sindikatat, duhet të punojnë për rritjen e njohurive të tyre juridike e ekonomike , për aftësimin e tyre për të qenë palë në dialogun social , jo vetëm si konsultativë, por edhe prodhues ideshë dhe mendimesh të vlefshme.

Literatura ndihmëse:

1. Veprimtaria informale dhe ulja e saj, botimi Institutit të Punës së BSPSH
2. Ekonomia informale dhe ulja e saj, botim i Friedrich Ebert Stiftung

printo | kthehu