Fondacioni "Friedrich Ebert"
Zyra e Tiranes
Rruga: "Abdi Toptani"
Torre Drin, Kati i 8-te
Kutia Postare 1418
Tirana, ALBANIA
Tel.: +355 (4) 22 55 - 539
Tel.+ Fax: +355 (4) 22 50 - 986
e-mail: festiran@fes.org.al



http://www.fes.org.al

Gjermani:
http://www.fes.de
 

Një përvojë negative më shumë për sigurimin e gazetarëve

Ilir DHIMA

Si në shumë fusha, edhe në atë të sigurimeve shoqërore përvojat janë të ndryshme. Por edhe kur një përvojë është e hidhur, ajo mbetet e dobishme. Si e tillë, pra, ia vlen edhe të tregohet.

Një kolegu im, me të cilin kisha udhëtuar disa herë, ndonëse punonim në organe të ndryshme gjithnjë më kujtonte një histori interesante të dy shekuj e gjysmë më parë, të cilën ai vetë e pati lexuar s’di se ku dhe që i pat qe ngulitur në mendje si asgjë tjetër. Më lejoni ju lutem t’ua rrefej shumë shkurt atë mesele dhe më pas t’u tregoj se çfarë ngjau me para disa vitesh me të ndjerin koleg. Bëhej fjalë për Kryetarin e Bashkisë së Parisit, në periudhën e Napolonit III, i quajtur Hausman, i cili  kishte origjinë gjermanike. Atë kohë kur Hausman u zgjodh në krye të kryeqytetit francez, Parisi, siç e dini nga letërsia e Hygoit, Zolasë dhe e të tjerëve nuk ishte ky që është dhe që, jo vetëm Europa, por e tërë bota, edhe sot e kësaj dite e mban si simbol të ndritur të urbanizimit, zhvillimit dhe kulturës.
 
Atëhere, Hausman i shkoi Perandorit për t’i kërkuar mbështetje rreth planeve të tij për urbanizimin e qytetit, ç’ka do të thoshte, veç të tjerash, që t’i lihej dorë të lirë për të shpronësuar afro një të tretën e ndërtesave, për t’i fshirë ato nga faqja e dheut dhe për të ngritur në vend të tyre një sistem të nëndheshëm katakombesh, rrugësh, parqesh dhe të tjera. Pas një pune të thuash epike përmbi plot 10 vjeçare u arrit që të njerëzit të shihnin një Paris krejtësisht të transformuar, ku filluan të mblidheshin shkrimtarët dhe artistët e të gjithë botës. Por kjo periudhë nuk kaloi me lavdi për krijuesin e kësaj qendre të re dhe të mrekullushme, sepse pronarët e atyre mijëra ndërtesash dhe trojesh që nuk u gjendej më as nam e as nishan nuk mund t’ia falnin një të huaji atë që u bëri personalisht dhe familjeve të tyre. Hausmani nuk u interesua kurrë për vete, nuk mendoi gjatë atyre viteve të vrrullshme të vinte ndoca para mënjanë. Dhe, kur Perandori nuk rronte më dhe Hausmani dorëzoi çelsat e Parisit të ri, e ndjeu veten ngushtë, pa asnjë dyshkë në xhep. Askush nga parlamentarët francezë nuk dëshironte të votonte për t’i lidhur këtij njeriu qoftë edhe një pension minimal. Kur Hausman po e kalonte pleqërinë në mjerim të plotë ekonomik dhe shëndetësor, disa të paktë intelektualë u kujtuan të mbushnin faqet e gazetave të Parisit me thirrjet për t’a ndihmuar këtë njeri të madh, ai mbylli sytë.

Me kolegun tim, i cili dikur qe një gazetar me interesa të gjera, nuk e ndërpreva shoqërinë dhe herë pas here në fillim të viteve ‘90 pinim së bashku ndonjë kafe. Në atë kohë më tregonte se punonte jo efektiv, por thjesht me honorare, në disa nga gazetat e pavarura. Qe një punë informale, një “punë në të zezë”. Por ai ishte i detyruar të punonte kështu, me shpresë se së shpejti dikujt prej pronarëve të mediave do ti binte ndërmend t’a afronte, t’i lidhte një pagë mujore dhe t’i paguante sigurimet shoqërore. Për ironi të fatit të tij të keq, më 1997-n e zuri një plumb qorr dhe ndrroi jetë, ashtu pa pritur e pa kujtuar. Ndonjë prej jush mund t’a mendoni tani këtë si një histori të stisur, por ja që kështu ngjau vërtet, pavarësisht se nuk do të doja kurrsesi t’i përmend emrin përpara atyre që nuk besoj t’a kenë njohur. Atëkohë rasti e solli që të merresha me interpretimin e ligjeve dhe të së drejtës, prandaj u interesova të ndihmoja të venë e të ndjerit që ende s’i kishte mbushur të ’40-at dhe vajzën e vetme të tij që nuk kish më shumë se 15 vjet. Por qe e pamundur të bëja gjë. Sepse, Ligji nr.7703, datë 11.05. 1993 “Për Sigurimet Shoqërore në Republikën e Shqipërisë”, përmbajtja e të cilit vazhdon të jetë në fuqi edhe sot me disa ndryshime të pjesëshme që janë bërë me një Ligj të vitit 2004, shprehej në nenin 40 të tij, se mund të përfitonin pension familjar e veja mbi 50 vjeç dhe të tjerë persona që janë në ngarkim të të siguruarit, i cili vdes brenda vitit kalendarik pas mbarimit të sigurimit...
      
Pra, nëpërmjet këtij shembulli konkret nga jeta e këtyre viteve desha të tregoj, se kur flitet për sigurimin shoqëror edhe të gazetarëve nuk do të ishte keq që të mendonim për të ardhmen jo vetëm të vetes tonë, por edhe të familjarëve tanë. Pa dashur aspak të ndjell zi, unë nuk do t’a ndaja aspak këtë pjesë të jetës sonë. Sepse ndonjë mund të ketë edhe fëmijë, edhe prindër të pamundur, për të cilët kemi detyrimin të mendojnë në çdo hap të jetës edhe kur jemi shend e verë. Aq më tepër që detyra e gazetarit sado që mund të quhet e bukur dhe interesante, është njëherazi tepër e lodhshme dhe stresante.

Aq sa të prodhojë edhe simptoma të sëmundjeve që kërkojnë mjekime të kushtushme dhe ndonjëherë edhe të papërballushme, në se nuk gjen mbështjetjen e shtetit. Edhe eksperienca e vendeve të zhvilluara na ka treguar dhe provuar se zgjidhja e vetme dhe efikase nga çdo e papritur në jetë që kërkon shpenzime afatgjata është   sigurimi shoqëror dhe shëndetësor. Dhe sigurimi më i mirë ndaj të papriturave mbetet kontributi i çdonjërit prej nesh, për të qenë të mbrojtur nga ana sociale.

Tranzicioni i gjatë nëpër të cilin po kalon vendi ynë më së shumti ka krijuar dhe vazhdon të krijojë shpërpjestime ekonomike e sociale, baza e të cilave duket se është mungesa e bashkëpunimit dhe e bashkëveprimit mes punëmarrësve, punëdhënësve, sindikatave dhe instrumenteve të tjera të shtetit, ç’ka favorizon akoma më tepër ekonominë informale. Prandaj, edhe sot konstatohet me keqardhje, se 70 për qind e të gjithë gazetarëve dhe punonjësve të tjera të mediave nuk kanë asnjë lloj asiguracioni social. Ndërsa 25 për qind e tyre janë të siguruar nga pronarët, por jo mbi bazën e pagës reale, por mbi një bazë shumë më të ulët. Vetëm 5 për qind e gazetarëve janë të siguruar mbi bazën e pagës që marrin. Mund të thuhet se, këta janë gazetarë, që me punën e tyre u imponohen pronarëve, duke u bërë të nevojshëm për ta. Prandaj rritja e kërkesave profesionale mbetet një nga synimet kryesore për çdo gazetar, të cilit i krijon atij, jo vetëm të ardhura të kënaqëshme për periudhën aktive, por edhe një trajtim plotësisht njerëzor dhe me dinjitet për gjatë gjithë jetës.

Sigurisht, sado që të luftohet në bllok me pronarët për të drejtat e gazetarit, sado që flitet shumë për lirinë, rolin dhe etikën e medias, hë për hë unë jam i bindur, se jo nga të gjithë dhe kurdoherë mund t’ë gjendet në këtë fushë gjuha e përbashkët. Prandaj duket mjaft i arësyshëm, njëherazi edhe i mundshëm, ajo që shtjelloi këtu zoti Hamdi. Pra, sigurimi vullnetar, i cili është një lloj sigurimi, që pavarësisht nëse punon aktivisht ose jo, pavarësisht nëse jeton në Shqipëri ose jo, ai quhet i tillë sepse paguhet kontributi vullnetarisht nga personi i interesuar. Ky sigurim mund të bëhet edhe nga personat fizikë, të cilët sipas Ligjit për sigurimet shoqërore mund të bëjnë pagesa minimale të kontributeve, sikurse edhe pagesa maksimale nëse dëshirojnë. Çdo fillimviti del një udhëzim i Ministrit të Financave që përcakton nivelet minimale dhe maksimale, si të pensioneve, ashtu edhe të kontributeve. Dhe të mendosh se nuk duhet shumë mund për të bërë pagesën e kontributit. Çdo personi, në rastin tonë, çdo gazetari do t’i duhet t’u paraqesë nëpunësve të sigurimeve nëpër rrethe vetëm një çertifikatë lindjeje. Pas paraqitjes së këtij dokumenti, ai lidh marrëveshje me nëpunësin e autorizuar për këtë qëllim dhe kryen pagesat pranë agjencive bankare ose zyrave postare. Muaji më i përshtatshëm paraqitet janari, sepse arësyet e realizimit të pagesës së kontributit gjatë tremujorit të parë lidhen me ofertën që paraqet Instituti i Sigurimeve Shoqërore me një zbritje të ndjeshme në shifrat 10 për qind për të gjithë personat që kryejnë aktmarrëveshjen dhe bëjnë parapagimin e vitit në vazhdim. Ndërsa, e ndarë kjo pagesë e kontributit vjetor në gjashtëmujore zbritja shkon në 5 për qind, e ndarë ajo në tremujore zbritja shkon vetën në 2 për qind. Sipas legjislacionit dhe praktikës së derisotme, pagesa e kontributit - siç mund t’a dini – është 3.401 lekë të reja në muaj dhe me 35 vjet pagesash të plota mund të përfitohet pension i plotë pleqërie. Dhe mund të sigurohesh edhe për vitet e kaluara, mund të hysh në skemën e sigurimit edhe nëse nuk ke qenë i siguruar më parë.

Ndryshe nga periudha e kushteve të ekonomisë së centralizuar, kur norma e kontributeve ndaj pagesës ka pas qenë rritur gradualisht, sipas nevojave për fonde që kushtëzoheshin përherë nga shtesa e vazhdushme e përfituesve (ndërsa në vitin 1972 norma e kontributit qe 8 për qind, në 1991 arrit kjo normë deri më 25 për qind), në kushtet e sotme vepron parimi: sa më shumë kontribute të grumbulluara, aq më pak do të paguhet. Me gjithë se që nga viti 2002 janë vënë re përmirësime për uljen e evazionit të kontributeve dhe rritjes së të ardhurave, përsëri shmangia nga pagesa e kontributeve mbetet në nivele të larta, më të larta se në të gjitha vendet e Europës Qëndrore e Lindore (përjashtuar, në mos gaboj, Hungarinë). Nga vëzhgimet dhe anketimet e kryera konstatohet se, aktualisht, niveli i pagave reale, me të cilat paguhen punonjësit në subjektet e sektorit privat, ku përfshihen edhe mbi 80 për qind të mediave të shkruara dhe ato audiovizive, është i barabartë ose më i lartë se ai në subjektet e sektorit publik. Ndërkohë që, sipas statistikave zyrtare të fundit të pagimit të kontributeve rezulton se paga e raportuar e sektorit privat, për efekt të kontributit është rreth 34 për qind më e ulët se ajo e sektorit shtetëror. Edhe në këtë rast, veç problemeve të tjera, mendohet se ka ndikim edhe ngarkesa e lartë kontributive. Ulja e saj, jo vetëm do të ndikojë në uljen e kostos së punëdhënësit, por mendohet se do të rrisë numrin e kontribuesve, shtimi i të cilëve do të ndikojë në uljen e shpejtë të masës së kontributit.

Të mos harrojmë: pensioni vjen shpejt! Ky formulim është nga të paktat sllogane të agjentëve të sigurimeve, që përputhet saktësisht me një realitet jetësor biologjik.

printo | kthehu  

Informacione të vlefshme

Dialogu mbi globalizimin

kliko për më shumë

Revista per Politike Nderkombetare dhe Ekonomi

kliko për më shumë

Programi i bursave
kliko për më shumë

Projekt Rajonal
Marredheniet e punes dhe dialogu social ne Evropen juglindore

Njihuni me aktivitetet

Nentor 2007
Tetor 2007
Shtator 2007
Korrik 2007
Qershor 2007
Maj 2007
Prill 2007
Mars 2007
Shkurt 2007

Viti 2007

Viti 2006

Viti 2005

Mbi kulturën politike në Shqipëri

• Dritëro Agolli (sh)
• Rexhep Mejdani (a)
• Ilir Meta (a)